Adjourning fase: zo sluit je het schooljaar goed af

Een klas vormt zich niet vanzelf. Ieder schooljaar doorloopt een groep leerlingen vijf fasen: forming, storming, norming, performing en adjourning. Elke fase kent zijn eigen dynamiek, uitdagingen en behoeftes, en vraagt iets anders van jou als leerkracht.

Leerlingen: kennismaking / wie is wie / oriëntatie / hoe werkt het hier?
Leerkracht: kennis laten maken / informatie geven / veiligheid bieden

De eerste week van het schooljaar staat in het teken van kennismaken. Wie is wie? Hoe werken we hier met elkaar? In deze fase zoeken leerlingen naar duidelijkheid en veiligheid. Jij speelt hierin als leerkracht een belangrijke rol door informatie te geven en structuur en kaders te bieden.

Lees ook: originele tips om het nieuwe schooljaar als leerkracht geweldig af te trappen.

Leerlingen: sociale strijd om de hiërarchie / rollen bepalen
Leerkracht: leerlingen leren omgaan met de verschillende rollen

Tot aan de herfstvakantie ontstaat vaak sociale strijd. Leerlingen testen grenzen, bepalen hun plek binnen de groep en zoeken naar invloed. Als leerkracht hou jij de klas op koers, laat je zien wat je van je leerlingen verwacht en help je ze om goed met elkaar om te gaan – ook als ze heel verschillend zijn.

Leerlingen: hoe gaan we hier met elkaar om?
Leerkracht: normen, regels en gedragsverwachtingen helder maken / wat is hier toegestaan en wat niet?

Langzaam maar zeker vindt de groep zijn draai. Rollen worden duidelijker, afspraken en normen zijn bekend. Het gedrag wordt voorspelbaarder en er komt meer rust. Jij stimuleert het groepsproces door samen regels te maken en je leerlingen zelf verantwoordelijkheid te geven.

Leerlingen: basisrust en onderlinge verhoudingen in balans / leerklimaat om, met en van elkaar te leren
Leerkracht: leren centraal, zowel zelfstandig- als samenwerken / de groep gaat met elkaar aan het werk

Nu is de groep écht een groep. Er is wederzijds vertrouwen, leerlingen durven zichzelf te zijn en kunnen samenwerken én zelfstandig werken. Je kunt als leerkracht meer loslaten, omdat de basis stevig staat.

Leerlingen: omgaan met afscheid nemen / uit elkaar gaan
Leerkracht: open staan voor deze sfeer bepaler / realistisch zijn en procedures afwerken

In de laatste fase draait alles om afscheid nemen. Denk aan het afronden van het schooljaar, het loslaten van de klas én – in groep 8 – het voorbereiden op de overstap naar de middelbare school.

Lees ook: Dyslexie, ADHD en meer: omgaan met leer- en gedragsuitingen in de klas.

De adjourning fase begint vaak in mei of juni. Het schooljaar loopt op z’n einde, en dat voelen leerlingen haarfijn aan. Voor veel kinderen roept dat van alles op: spanning over wat komen gaat, verdriet om wat ze achterlaten, maar ook vermoeidheid na een intensief jaar.

Die mix van gevoelens uit zich op allerlei manieren. Vooral in groep 8 zie je het goed: leerlingen die ineens minder gemotiveerd zijn, sneller boos worden of ruzie maken met wie eerst hun beste vriend was. Of juist kinderen die zich terugtrekken. Wat daaronder zit? Ze weten dat het afscheid eraan komt en dat is spannend.

Sommige leerlingen maken het afscheid makkelijker voor zichzelf door school stom te vinden, of jou ineens streng en oneerlijk te noemen. Anderen willen het liefst het schooljaar eindeloos rekken met leuke activiteiten. Allebei begrijpelijke reacties.

Als leerkracht kun je dit gedrag herkennen, benoemen én begeleiden. Door ruimte te maken voor emoties en het schooljaar bewust af te ronden, help je leerlingen om op een fijne manier los te laten.

Misschien zie je het al gebeuren:

• Leerlingen worden opstandig of zeggen ineens dat ‘school stom is’.
• De sfeer slaat om: meer ruzietjes, minder motivatie.
• Je hoort kritische opmerkingen over jou of klasgenoten.
• Er is meer behoefte aan gezelligheid, feestjes en samen zijn.
• Sommige kinderen trekken zich juist terug of doen stiller mee.

Herken je dit gedrag? Grote kans dat je klas in de adjourning fase zit. Al dat gedrag is niet zomaar ‘vervelend’. Het is een afscheid in vermomming. Want afscheid nemen is spannend. Door te benoemen wat er speelt en er ruimte voor te maken, help je je leerlingen deze fase goed af te ronden.

1. Benoem wat er speelt
Vertel je klas dat het normaal is om afscheid lastig te vinden. Door gevoelens te benoemen, haal je de spanning uit de lucht.

2. Laat leerlingen terugblikken
Wat hebben ze geleerd? Wat was het mooiste moment van het jaar? Laat ze dit verwoorden of verbeelden in een presentatie, kunstwerk of brief aan zichzelf.

3. Rituelen helpen echt
Werk met afscheidsrituelen zoals een compliment kring, een herinneringsdoos of ‘de laatste keer’-momentjes. Dat geeft houvast.

4. Geef ruimte voor emoties
Sommige kinderen laten verdriet niet snel zien, anderen juist wel. Alles is goed. Zorg voor een veilige sfeer waarin gevoelens mogen bestaan.

5. Sluit bewust af
Werk toe naar een gezamenlijke afsluiting. Of dat nu de musical is of een rustig reflectiemoment: een gezamenlijke afronding helpt kinderen om verder te kunnen.

Lees ook:tips voor beginnende leerkrachten.

Een goed afscheid helpt kinderen niet alleen om het schooljaar goed af te ronden, maar geeft ze ook vertrouwen in wat erna komt. Zeker voor leerlingen in groep 8 is dit een grote stap. Door het afscheid met aandacht vorm te geven, geef je ze iets waardevols mee: een gevoel van trots, verbondenheid én vertrouwen in wat komt.

Maar ook in andere groepen verandert er vaak genoeg: een nieuwe leerkracht, een andere groepssamenstelling, misschien zelfs een andere school. Elk afscheid – groot of klein – verdient aandacht. Want als je goed afsluit, kun je ook weer goed beginnen.

Lees ook: ideeën voor een geweldige afsluiting van het schooljaar.

Werk je als leerkracht in groep 8? Dan weet je: het einde van het schooljaar is meer dan een optelsom van kamp, musical en citostress. Het is een emotionele tijd waarin de adjourning fase het meest zichtbaar is. De overstap naar de middelbare school maakt afscheid nemen extra spannend. Door het gedrag te herkennen én er op de juiste manier mee om te gaan, kun jij als leerkracht écht het verschil maken.

Lees ook: een oudergesprek voeren doe je zo!

Werk je via Derec, dan sta je er niet alleen voor. Onze onderwijsadviseurs kennen de dynamiek van een schooljaar en weten precies wat er in de adjourning fase speelt. We denken met je mee, bieden praktische ondersteuning én zorgen voor een fijne werkplek waar jij het jaar goed kunt afronden.

Lees ook: blijven groeien als leraar? Ontdek de bijscholingsmogelijkheden via Derec.

Klaar voor een nieuwe uitdaging in het basisonderwijs? Bekijk onze vacatures of schrijf je vrijblijvend in. Bij Derec kijken we samen welke school én groep bij jou past.